ŽIVOT I SMRT HEROJA. NEUTRALNOSTI NE MOŽE BITI
Izložba „Život i smrt heroja. Neutralnosti ne može biti.“ istoričarki umetnosti Jasmine Novaković, Mine Lukić i Marije Vasiljević biće otvorena uutorak, 17. marta 2015. u 19 sati u KONTAKT Galeriji SKC.
Izložba je podstaknuta zvaničnim pamćenjem Ive Lole Ribara u socijalizmu, uzrocima njegovog postupnog društvenog zaboravljanja, kao i pitanjem kako danas interpretirati njegov lik i u kom kontekstu.
Taj „dug život“ Ive Lole Ribara do danas, ima najmanje tri smrti. Prva je ona samog pojednica (interpretirana u socijalizmu kao „smrt neumrlog“), druga je „smrt“ Narodnog heroja, odnosno njegova društvena i politička nepotrebnost i zaborav (kontekst post-socijalizma) i treća predstavlja kraj heroja Velikih ideja (kontekst „kraja utopije“).
Autorke izložbe odgovoriće na pitanja: Kako se gradi lik heroja u okviru zvanične kulture sećanja? Šta se dešava sa vrednostima koje on predstavlja kada se društveno-politički kontekst promeni? Da li smo danas svedoci smrti velikih ideja, ideala i nestanka heroja? Ako nismo, ko su heroji danas i po čemu se razlikuju od heroja u prošlosti?
Autorke izložbe, Jasmina Novaković, Mina Lukić i Marija Vasiljević, osnovne studije završile su na Katedri za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu, gde su trenutno na doktorskim studijama. Saradnice su Centra za muzeologiju i heritologiju na istom fakultetu.
Izložba će biti otvorena do 15. aprila 2015. Izložbu je podržalo Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije. Produkcija izložbe – Dom kulture Studentski grad Beograd.
ŽIVOT I SMRT HEROJA
„Neutralnosti ne može biti.“
Izložba „Život i smrt heroja. Neutralnosti ne može biti.“ rezultat je istraživanja vizuelnih reprezentacija i ideja Ive Lole Ribara u kulturi sećanja socijalističkog i postsocijalističkog perioda. Cilj izložbe je kontekstualizacija i aktuelizacija života i dela Ive Lole Ribara, s namerom da u njegovu ,,biografiju“ uključimo i interpretacije posle njegove smrti. Ivo je rođen u Zagrebu, a odrastao u Beogradu, u zgradi današnje predškolske ustanove „Lola“. Njegovi biografi, pre svega Jozo Petričević, naglašavaju odrastanje u građanskoj porodici aktivnog društvenog života, u okruženju koje je podsticalo kritičko mišljenje. Kao srednjoškolac i student čita ne samo marksističku literaturu, već i književne autore, često u originalu. Na studijama se angažuje u pisanju uvodnika za časopis Student kao i u studentskim prostestima. U istom trenutku postaje član, tada ilegalne, komunističke partije i SKOJ-a. Bio je predstavnik jugoslovenske omladine i Jugoslavije na Mirovnim omladinskim konferencijama u Briselu, Ženevi i Parizu u drugoj polovini tridesetih, zalažući se za ujedinjenje omladine na antiratnoj osnovi, bez obzira na ideologiju, veru i nacionalnost. U toku rata nastavlja rad na organizovanju i aktiviranju mladih u ratu i sam učestvuje u organizaciji ustanka. Neposredno posle pogibije na Glamočkom polju 1943. godine , njegova smrt se već interpretira kao „smrt neumrlog“. U istim interpretacijama primer njegovog života i smrti istaknute su kao stalni uzor mladim generacijama, dok njegovo delo postaje neraskidivo od dela Partije[1]. Glavne tačke negovanja zvaničnog sećanja na Ivu Ribara u socijalističkoj Jugoslaviji, jesu spomenik i memorijalni muzej na Glamočkom polju, kao i Grobnica narodnih heroja u Beogradu. Sa promenom društveno-političkog konteksta, transformisalo se i zvanično pamćenje. Muzej u Glamoču je devastiran u ratu i danas je u vlasništvu vojske, a spomenik i spomen ploče na putu do istog su zapušteni. Grobnica narodnih heroja je izgubila referencijano mesto na mapi istaknutih gradskih mesta sećanja, Osnovna škola Braća Ribar vraća međuratni naziv Kralj Petrar Prvi 1993. godine, a Ulica Ive Lole Ribara naziv Svetogorska. Sa druge strane, u slučaju kolekcionara i popularne kulture, vizuelne reprezentacije Lolinog lika menjaju značenje i funkciju – postaju lep primerak kolekcije ili dekoracija kafanskog retro ambijenta.
Taj „dug život“ Ive Lole Ribara do danas, ima najmanje tri smrti. Prva je ona samog pojednica (interpretirana u socijalizmu kao „smrt neumrlog“), druga je „smrt“ narodnog heroja, odnosno njegova društvena i politička nepotrebnost i zaborav (kontekst post-socijalizma i diskursa tranzicije) i treća predstavlja kraj heroja Velikih ideja (kontekst „kraja utopije“).
Da li heroj može preživeti te tri smrti? Ko (p)ostaje posle? Koji je njegov značenjski potencijal danas? Poziv na kolektivni aktivizam, solidarnost, udruživanje oko zajedničkih ciljeva, jesu ideje koje prepoznajemo uvidom u život Ive Lole Ribara. One mogu biti dvostruko percipirane. Gledano iz jednog ugla, možemo ih pripisati specifičnom istorijskom kontekstu i trenutku, ali isto tako ono što nazivamo duhom vremena može služiti kao opravdanje za izostanak i neprepoznavanje potrebe za sličnim aktivizmom danas. Atmosfera je takva, kako opaža Alen Badju, da stvaranje novog čoveka u politici više nikoga ne zanima. Ove vizije, on dalje konstatuje, mogu se ostvariti različitim genetskim manipulacijama, ali taj preobražaj ako bi se i desio, bio bi drugačije prirode jer je genetika duboko apolitična.[2]
Podnaslov izložbe jeste rečenica preuzeta iz teksta Ive Lole Ribara koji raspravlja o odgovornosti i obavezi pojedinca da se odredi spram društveno-političke stvarnosti, u konkretnom slučaju, spram fašizma.[3] Da li ovaj zahtev možemo postaviti danas? Da li je prevaziđen koncept društveno odgovornog pojedinca, onog koji razmatranje pitanja društvene stvarnosti i zauzimanja određenog stava spram iste uzima kao svoju dužnost? Društveni aktivizam, učešče na Međunarodnim omladinskim konferencijama za mir pred sam rat i u studentskim protestima tridesetih godina, rad i život u ilegalnosti i u ratnim okolnostima jednog mladog čoveka, kao što je bio Ivo Lolo Ribar, deluju kao deo naracije koja je u funkciji idealizacije i glorifikacije njegovog lika kao heroja. Kako se istorija posmatra kroz uloge pobednika i gubitnika, socijalizam zajedno sa svim svojim akterima, uključujući i Ivu Lolu Ribara, danas je u tesnacu ovih krajnosti.
[1]Milovan Đilas, Članci 1941-1946, Beograd 1947, 97-100.
[2]Alen Badju, Dvadeseti vek: pitanje metoda, Časopis Prelom br. 5, 46.
[3] Reč je o tekstu Fašizam i kultura, u kome spomenutu rečenicu, Ivo Lolo Ribar dopunjuje citatom : Jer „ čak i u etičkom smislu, neutralnost ne postoji za individuu. Onaj koji neće da dela, dela samom činjenicom svoje neaktivnosti; njegovo delovanje, kao I njegovo uzdržavanje, obavezuje njegovu savest. Niko se ne može ukloniti odgovornosti, pod izgovorom da od jednog čoveka ne zavisi sudbina sveta“.